"Verslag zoektocht Lauwermeer"

Verslag in het Clubblad "Hydrofolio"van de duikvereniging Hydrofiel.

Ik zie menigeen al twijfelen bij het lezen van de titel. Het Lauwersmeer? Kan je daar dan duiken? Als je een antwoord op je twijfels wilt hebben, zou ik zeker verder lezen.

Zondag 28 september: op het rooster van de buitenduiken stond een tocht naar Vinkeveen gepland. Opgave vooraf bij de duikleider, Arjan Waterman. 
Ik heb een aantal keren gedoken in de Vinkeveense Plassen en bij alle duiken viel het glasheldere water en de diversiteit van het leven onder water op. Ik heb er meerdere keren behoorlijke snoekbaarzen gezien. Ook de mooie rode Amerikaanse rivierkreeften waren de moeite van het tegenkomen waard. Daarnaast natuurlijk de miljoenen driehoeksmosselen, die voor het heldere water zorgen. Ik wilde er wel wil graag naar toe. Echter: op de vrijdag voor het weekend liet Arjan me weten dat er slechts 1 aanmelding was en dat de duiktrip daardoor niet door ging.
Gelukkig had ik ook nog contact met Bas Kremer. Hij stelde voor de Noordzee op te gaan of eventueel naar het Lauwersmeer te gaan. Ook daar bleek het aantal aanmeldingen niet overweldigend. Uiteindelijk bleken alleen Bas en ik vrij te zijn op zondag. Met z’n tweeën de Noordzee op gaat echter niet zo goed, dus dan maar de uitwijk naar het Lauwersmeer. 
Wat wilden we daar doen: Bas had een aantal weken geleden op zijn sonar een vreemd object in het Lauwersmeer gezien en dacht dat het misschien wel een geallieerd vliegtuig uit de Tweede Wereldoorlog zou kunnen zijn. Mijn belangstelling was onmiddellijk gewekt.
Maar eerst een stukje historie: wat is de ontstaansgeschiedenis van het Lauwersmeer en hoe komt een vliegtuig daar dan terecht? 
Het huidige Lauwersmeer is pas in 1969 ingedijkt en was voor de tijd de Lauwers zee. Het gebied rond de zee werd bewoond vanaf ongeveer 500 voor Christus. Mensen woonden toen op de hogere gronden of hoogden de gronden op tot terpen (Friesland) of wierden (Groningen). Ongeveer rond het jaar 1000 werden de eerste dijkjes aangelegd om woonplaatsen en landbouwgebieden te beschermen tegen het zeewater.
Het gebied is meerdere keren geteisterd door zware stormen en overstromingen; de Sint Luciavloed in 1287, de Allerheiligenvloed van 1570 en de Sint Maartensvloed van 1686. Bij deze laatste overstroming kwamen op het Groningerland bijna 1600 mensen en vele dieren om.
De overstromingen die regelmatig voorkwamen deden de roep om de zee te bedijken toenemen en na de watersnoodramp van 1953 werd aangedrongen op het eindelijk doorzetten van deze plannen. In 1969 werd de Lauwers zee van de Waddenzee afgesloten door een dijk en ontstond het huidige Lauwersmeer.

Hoe komt een vliegtuig dan terecht in de Lauwers zee. Het antwoord is natuurlijk vrij eenvoudig: door neer te storten. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden vele bombardementen uitgevoerd door de geallieerden op Duitsland. Een deel van die vluchten ging via Noord Nederland.  Als de vliegtuigen aangeschoten werden, dan probeerden ze terug te vliegen naar Engeland. Als ze dat niet dachten te halen, dan zochten ze een plek waarvan ze verwachtten dat ze het vliegtuig zonder veel schade (en dus letsel voor de bemanning) konden laten landen. Vaak werd voor water gekozen. Volgens het Verliesregister van de Studiegroep Luchtoorlog 1939 – 1945 zijn er in die periode 2 bommenwerpers neergestort in de Lauwers zee.  In de nacht van 30 november op 1 december 1941 crashte een Wellington Ic met 6 bemanningsleden in de zee. Alle bemanningsleden zijn daarbij omgekomen. 
In de nacht van 8 juli op 9 juli 1942 crashte een Halifax II bommenwerper met 6 bemanningsleden. 1 schutter kwam om; de overige 5 bemanningsleden overleefden de crash.

Terug naar de bewuste zondag. De weersverwachting was prima; zonnig en warm. Om half 10 kwam ik aan bij de slagboom van het Noordergat (de binnenhaven bij Lauwersoog), waar ik Bas belde. Hij liet me de slagboom passeren en na alle spullen aan boord gebracht te hebben, hebben we eerst op ons dooie gemak thee gedronken. Rond kwart over 10 voeren we uit naar het Lauwersmeer. De plek waar we moesten zoeken lag ongeveer 10 minuten buiten de haven. Het zoeken kostte echter nogal wat tijd. Eerst met de sonar zoeken naar het vreemde object, daarna een aantal keren een kleine markeringsboei uitwerpen (flesjes met een blokje lood) en vervolgens door het markeringsgebied varen en een betonnen blok met grotere markeringsboei laten zinken. Dat zoeken en markeren kostte zeker 45 minuten. Ik zou de eerste duik maken en Bas hees de A seinvlag om het omliggende verkeer te waarschuwen dat er een duiken onder water was. 
Om 11.30 uur lag ik in het water en was best gespannen over wat ik onder water zou aantreffen. Een ding was zeker; het zicht zou niet al te best zijn. Vlak onder de wateroppervlakte viel het eigenlijk nog mee met ongeveer 1 meter zicht. Ik bevestigde de reel aan de lijn van de markeringsboei en daalde af tot de bodem, ongeveer 4 meter diep. Daar was het zicht al een stuk minder (een halve meter tot 30 centimeter), maar ik hoefde niet op de tast te duiken. Ik maakte de eerste zoekslag door in een cirkel rond de markeringsboei te draaien en het was meteen raak. Ik stuitte op het object dat we met de sonar gezien hadden. Het was echter een bootje. Na ongeveer een kwartier bij het bootje rond gezocht te hebben, draaide in de reel weer in en kwam bij de lijn van de markeringsboei uit. Van daaruit weer rustig naar boven, waar Bas vol spanning wachtte. Helaas niet het vliegtuig, maar wel een reuze leuke duik op zoek naar het onbekende. Daar kwam nog eens bij dat het bepaald geen straf is om op het Lauwersmeer rond te zwerven. Het is een schitterend natuurgebied dat vanaf het water heel goed te bekijken is.
Na de duik (het duikje) hebben we weer wat gegeten en gedronken en was het de beurt aan Bas om te gaan duiken. Hij had vlakbij een betonningsboei een contour op de bodem gezien dat leek op een wat groter schip. Het object lag wel vlakbij de vaarroute, dus het was oppassen geblazen. We hadden al ervaren dat de meeste recreatie schippers geen idee hebben wat een A seinvlag betekent, dus dubbel oppassen!
Na een kwartiertje varen vanaf onze eerste duikstek begon de zoektocht naar het tweede wrak. Deze keer hadden we wat meer moeite het wrak te lokaliseren. Maar ook hier hadden we na ongeveer 3 kwartier de markeringsboei op de juiste plaats liggen. Bas ging te water en via de boeilijn naar beneden en begon aan het zelfde ritueel als ik in de voorgaande duik: reel vastmaken aan de boeilijn en van daaruit steeds grotere cirkels duiken in de hoop wat aan te treffen. Ik zag van boven dat Bas geen wrak vond; de cirkels werden groter en groter, maar hij bleef niet op een plaats hangen. Op een gegeven moment dook hij onder de boot door en zag ik zijn bellenbaan op de sonar. Na een half uur was hij terug aan boord. Geen wrak ontdekt; blijkbaar te duik onder het slik en daardoor wel waarneembaar voor de sonar, maar niet voor ons.

Het was nog steeds heerlijk weer en we besloten daarom nog een paar zoekslagen te maken in de noordoost hoek van het meer. We troffen opnieuw een interessante afdruk op de bodem aan en hebben in ieder geval voor een volgende keer weer een interessant doel.

Ik kijk terug op een hele bijzondere duikdag met weliswaar erg weinig duiktijd, maar wel de spanning van het niet weten wat je onder water aantreft. Daarnaast waren we in een van de mooiste natuurgebieden van Nederland en ook dat was de moeite waard. Op naar de volgende keer!

David Wassing


Comments